Հայաստանն այսօր իրականացնում է հետխորհրդային տարածաշրջանում ամենաարագ և տպավորիչ ավտոմոբիլային տրանսֆորմացիաներից մեկը: Այն, ինչ ընդամենը մի քանի տարի առաջ հազվագյուտ երևույթ էր Երևանի փողոցներում, հիմա դարձել է ամենօրյա ստանդարտ: Կառավարության կողմից տրամադրվող ինտենսիվ արտոնությունների, մատչելի էլեկտրաէներգիայի և Ասիայից տեխնոլոգիական մեքենաների հսկայական ներհոսքի շնորհիվ էլեկտրամոբիլների շուկան Հայաստանում մեծ աճ է գրանցել:
Եթե ցանկանում եք հասկանալ ընթացիկ դինամիկան կամ պլանավորում եք գնել էլեկտրական մեքենա Հայաստանում 2026 թվականին, ահա իրավիճակի ամբողջական պատկերը:
1. Քաղաքական խթանները. Անմաքս քվոտաներ և ԱԱՀ-ի արտոնություններ
Հայաստանի էլեկտրական հեղափոխության հիմքում ընկած են չափազանց նպաստավոր հարկային պայմանները: Կառավարությունը և Եվրասիական տնտեսական միությունը (ԵԱՏՄ) գիտակցեցին երկրի ավտոպարկի թարմացման անհրաժեշտությունը և կտրուկ նվազեցրին ֆինանսական արգելքները:
2026 թվականին շուկան թելադրվում է երկու հիմնական ֆինանսական սյուներով.
- 15,000 մեքենայի անմաքս քվոտա. ԵԱՏՄ-ն Հայաստանին տրամադրել է խոշոր քվոտա, որը թույլ է տալիս երկիր ներմուծել 15,000 էլեկտրամոբիլ՝ 0% մաքսատուրքով (շրջանցելով ստանդարտ 15% դրույքաչափը): Այս քվոտայից 12,000-ը նախատեսված է ֆիզիկական անձանց և ոչ պաշտոնական դիլերների համար, ինչը տարվա սկզբին մեծ իրարանցում է առաջացնում՝ անմաքս տեղ ամրագրելու համար:
- ԱԱՀ-ից ազատում. ՀՀ կառավարությունը երկարաձգել է էլեկտրամոբիլների ներմուծման և իրացման համար սահմանված 20% Ավելացված արժեքի հարկի (ԱԱՀ) արտոնությունը մինչև 2026 թվականի դեկտեմբերի 31-ը: Սակայն այս տարի կա մի կարևոր պայման. փետրվարի 1-ից արտոնությունը տարածվում է միայն այն մեքենաների վրա, որոնք արտադրվել են 2024, 2025 կամ 2026 թվականներին:
Վերացնելով ստանդարտ ներմուծման հարկերի գրեթե 35%-ը՝ էլեկտրամոբիլների ներմուծումը Հայաստան դարձել է չափազանց շահավետ, ինչի արդյունքում նոր էլեկտրական մեքենաները հաճախ ավելի էժան են ստացվում, քան նույն դասի ներքին այրման շարժիչով (ՆԱՇ) մեքենաները:
2. Չինական արտադրողների ագրեսիվ առաջարկը
Հնարավոր չէ խոսել Հայաստանի էլեկտրամոբիլների մասին՝ առանց Չինաստանի գործոնը հաշվի առնելու: Թեև եվրոպական և ամերիկյան մոդելները ներկայացված են շուկայում, չինական ավտոարտադրողները բացարձակ առաջատար են ներմուծման ծավալներով: Այնպիսի բրենդներ, ինչպիսիք են BYD-ն, Zeekr-ը, Changan-ը (Deepal/Avatr) և Li Auto-ն, գտել են հսկայական ու պատրաստակամ գնորդների բանակ: Ինչո՞ւ: Որովհետև նրանք առաջարկում են մրցունակ գներ, հիպեր-ժամանակակից «սմարթ» սրահներ և արագ հասանելիություն: Երևանի էլեկտրական մեքենաների ավտոսրահները ուղիղ կապեր են հաստատել չինական արտահանման հաբերի հետ, ինչը հնարավորություն է տալիս հայաստանյան գնորդներին պատվիրել լիովին նոր, գործարանային մեքենաներ, որոնք տեղ են հասնում ընդամենը ամիսների ընթացքում: Արևմտյան աճուրդներից վնասված մեքենաներ բերելու և սպասելու ժամանակներն աստիճանաբար անցնում են պատմության գիրկը:
3. Ֆինանսական տրամաբանությունը. Էլեկտրաէներգիայի ցածր արժեքը
Բացի նախնական հարկային արտոնություններից, ամենօրյա տնտեսումը նույնպես ակնհայտ է: Հայաստանն ունի էլեկտրաէներգիայի արտադրության կայուն համակարգ, որը մեծապես հենվում է ատոմային և հիդրոէներգետիկայի վրա:
Արդյունքում, էլեկտրաէներգիայի սակագները բավականին ցածր են՝ համեմատած ներկրվող բենզինի կամ հեղուկ գազի տատանվող գների հետ: Շահագործման ծախսերը համեմատելիս տեղի վարորդները նշում են, որ տանը կամ Երևանի հանրային լիցքավորման կայաններում մեքենան լիցքավորելը 3-ից 4 անգամ ավելի էժան է ստացվում մեկ կիլոմետրի հաշվարկով, քան ավանդական վառելիքով մեքենա վարելը: Բացի այդ, շարժիչի կանոնավոր սպասարկման, յուղի ու փոխանցման տուփի հեղուկների փոփոխման բացակայությունը լրացուցիչ հազարավոր դոլարների խնայողություն է ապահովում երկարաժամկետ հեռանկարում:
4. Ենթակառուցվածքները և ապագայի հեռանկարները
Հաշվի առնելով երկիր մտնող էլեկտրամոբիլների հսկայական ծավալը՝ ենթակառուցվածքները ստիպված են արագորեն հարմարվել: Չնայած EV սեփականատերերի մեծ մասը նախընտրում է տնային լիցքավորումը, հանրային ցանցը նույնպես սրընթաց ընդլայնվում է: Տասնյակ արագ լիցքավորման կայաններ արդեն հայտնվել են Երևանը Գյումրիին, Վանաձորին և հարավային շրջաններին կապող մայրուղիներում՝ աստիճանաբար վերացնելով «մարտկոցի լիցքաթափման վախը» միջքաղաքային ճամփորդությունների ժամանակ:
Հայաստանը սահմանել է ազգային կլիմայական ռազմավարության նպատակ. մինչև 2030 թվականը էլեկտրական մեքենաները պետք է կազմեն երկրի ընդհանուր ավտոպարկի 25%-ը: Նայելով Երևանի այսօրվա բանուկ, բայց արդեն ավելի լուռ ու էկոլոգիապես մաքուր փողոցներին՝ կարելի է վստահորեն ասել, որ Հայաստանի EV շուկան ոչ միայն ընթանում է այդ նպատակի իրագործման ճանապարհով, այլև հնարավոր է՝ գերազանցի այն սպասվածից շուտ: